آیا موبایل واقعا برای مغز مضر است؟ جواب دانشمندان را بخوانید

امواج تلفن همراه؛ از نگرانی‌های سرطان تا تأثیر بر خواب

یکی از دغدغه‌های همیشگی درباره استفاده از تلفن‌های همراه، احتمال ارتباط امواج رادیویی (RF) با بروز سرطان مغز، به‌ویژه تومورهایی مانند گلیوما است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سال ۲۰۱۱ این امواج را در گروه «احتمالاً سرطان‌زا» (۲B) قرار داد؛ طبقه‌بندی‌ای که بر پایه شواهد محدود انجام شد.

با این حال، پژوهشی گسترده در سال ۲۰۲۰ که داده‌های بیش از یک دهه را بررسی کرد، هیچ رابطه قطعی میان استفاده از گوشی و افزایش خطر سرطان مغز پیدا نکرد. با وجود این، متخصصان توصیه می‌کنند برای کاهش ریسک احتمالی، به‌ویژه در کودکان که جمجمه نازک‌تری دارند، میزان قرارگیری در معرض این امواج محدود شود.

تأثیر بر خواب؛ عامل اصلی نور آبی است

قرار دادن گوشی در کنار سر یا روی میز کنار تخت ممکن است کیفیت خواب را کاهش دهد، اما عامل اصلی این اختلال معمولاً نور آبی صفحه‌نمایش و عادت‌های رفتاری مرتبط با استفاده از گوشی (مانند مرور شبکه‌های اجتماعی) است، نه خود امواج RF. نور آبی با سرکوب ترشح ملاتونین – هورمون تنظیم‌کننده چرخه خواب – می‌تواند ریتم طبیعی خواب را بر هم بزند.

در عین حال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که امواج RF ممکن است تغییرات جزئی در فعالیت الکتریکی مغز ایجاد کنند. برای نمونه، تحقیقی در سال ۲۰۱۷ دریافت که قرار گرفتن در معرض این امواج پیش از خواب می‌تواند بر برخی مراحل خواب، از جمله خواب REM، اثر بگذارد؛ هرچند این تغییرات در اغلب موارد ناچیز بوده‌اند.

گروه‌های حساس و توصیه‌های احتیاطی

• کودکان و نوجوانان: به دلیل رشد فعال مغز و سیستم عصبی، حساسیت بیشتری نسبت به امواج RF دارند و جمجمه نازک‌تر آن‌ها جذب بیشتری ایجاد می‌کند.
• زنان باردار: برخی تحقیقات اولیه احتمال اثرگذاری امواج بر جنین را مطرح کرده‌اند، هرچند شواهد قطعی وجود ندارد.
• افراد با اختلالات خواب یا حساسیت الکترومغناطیسی (EHS): ممکن است در صورت خوابیدن با گوشی نزدیک سر، علائمی مانند بی‌خوابی یا سردرد را بیشتر تجربه کنند، هرچند این پدیده هنوز از نظر علمی به‌طور کامل تأیید نشده است.

چگونه خطرات احتمالی خوابیدن کنار گوشی را کاهش دهیم؟

برای کم کردن نگرانی‌ها درباره قرار دادن تلفن همراه در نزدیکی سر هنگام خواب، می‌توان چند اقدام ساده اما مؤثر انجام داد:

• ایجاد فاصله ایمن: گوشی را دست‌کم یک متر از محل خواب دور کنید یا پیش از خواب آن را روی حالت پرواز بگذارید تا انتشار امواج رادیویی (RF) متوقف شود.
• کنترل نور آبی: از عینک‌های فیلتر نور آبی یا قابلیت «حالت شب» گوشی استفاده کنید تا نور سرد صفحه به طیف گرم‌تر تغییر کند و اثر کمتری بر چرخه خواب بگذارد.
• مدیریت زمان استفاده: حداقل یک ساعت پیش از خواب، استفاده از تلفن همراه را متوقف کنید تا ترشح هورمون ملاتونین مختل نشود.
• استفاده از ابزار جانبی: برای مکالمات طولانی، هندزفری یا اسپیکر گوشی را به کار ببرید تا دستگاه از سر فاصله داشته باشد.

نکته علمی

بر اساس شواهد موجود، خوابیدن با گوشی در نزدیکی سر احتمالاً خطر جدی برای سلامت ایجاد نمی‌کند، اما اثرات بلندمدت امواج RF هنوز به‌طور کامل روشن نشده است. در مقابل، نور آبی صفحه‌نمایش تأثیر بیشتری بر کیفیت خواب دارد و می‌تواند چرخه طبیعی آن را بر هم بزند.

با رعایت چند عادت ساده – مانند دور نگه داشتن گوشی از سر و محدود کردن استفاده پیش از خواب – می‌توان این نگرانی‌ها را تا حد زیادی برطرف کرد و خوابی آرام‌تر داشت.