بازار لوله پلی اتیلن یکی از پرتحرکترین بخشهای صنایع پلیمری ایران است؛ محصولی که از خطوط انتقال آب شهرها تا سیستمهای آبیاری قطرهای مزارع و شبکههای گازرسانی روستایی، حضور پررنگی دارد. اما در هفتههای اخیر، این بازار با پدیدهای آشنا اما پرهزینه روبهرو شده است: موج جدید افزایش قیمت که به باور فعالان، مبدأ آن نه در کارگاههای تولید لوله، بلکه در تالارهای معاملات بورس کالا و مجتمعهای پتروشیمی است.
از تابلو بورس کالا تا کارگاه تولید
ساختار تأمین در این صنعت بهگونهای است که مارکآپ تولیدکننده نسبتاً محدود است و سهم اصلی بهای تمامشده، به مواد اولیه اختصاص دارد. به عبارت دقیقتر، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد قیمت نهایی هر لوله پلی اتیلن را گرید پلیمری مصرفی تشکیل میدهد. این نسبت بالا، حساسیت بازار را به نرخ خوراک چند برابر میکند.
بررسی روند عرضههای اخیر نشان میدهد گریدهای پرکاربرد این صنعت — بهویژه PE100 که مبنای تولید لولههای فشار قوی است و PE80 که در لولههای فشار متوسط و شبکههای آبرسانی استفاده میشود — با رقابت خرید قابل توجهی در تالار مشتقه و فیزیکی بورس کالا روبهرو بودهاند. افزایش درصد رقابت در معاملات، عملاً به معنای پرداخت بالاتر از قیمت پایه از سوی تولیدکنندگان است؛ هزینهای که مستقیم و بدون تأخیر به قیمت بستهبندی و فاکتور فروش منتقل میشود.
سه موتور اصلی این گرانی
۱. متغیر ارز در معادله قیمتگذاری: فرمول قیمتگذاری محصولات پتروشیمی در بورس کالا بر مبنای نرخهای جهانی محصولات پلیمری و ضریبی از ارز شاخص تنظیم میشود. به این ترتیب، هر نوسان ارزی بهسرعت خود را در قیمت پایه عرضهها نشان میدهد و تولیدکنندگان لوله را ناگزیر از بازتعریف قیمت فروش میکند.
۲. عدم توازن عرضه و تقاضا: فصل اجرای پروژههای آبرسانی، توسعه شبکههای آبیاری تحت فشار و تکمیل طرحهای گازرسانی، تقاضای واقعی و پیوستهای برای گریدهای پلیاتیلن ایجاد کرده است. در مقابل، عرضه برخی گریدهای خاص به دلیل محدودیت ظرفیت یا توقفهای احتمالی خطوط تولید، پاسخگوی کامل این تقاضا نبوده و نتیجه آن، تشدید رقابت خرید و جهش قیمتهای نهایی معاملات است.
۳. تورم هزینههای جانبی: گرانی تنها به خوراک محدود نمیشود. مستربچ و رنگدانهها، آنتیاکسیدانها، جنسهای درجه دو و اتصالات، حملونقل بینشهری و حتی افزایش هزینه انرژی واحدهای اکستروژن، همگی بهگونهای فزاینده به بهای تمامشده اضافه شدهاند.
اثرات پاشانتی بر بخشهای وابسته
علیالاصول، هر جهش قیمتی در لوله پلی اتیلن مانند موجی به بخشهای پاییندستی منتقل میشود:
- پیمانکاران طرحهای عمرانی: قراردادهای دستدوم و بودجههای مصوب، توان انطباق سریع با قیمتهای جدید را از پیمانکاران میگیرند و حاشیه سود آنها را بهشدت فشرده میکنند.
- کشاورزان و مجریان آبیاری نوین: افزایش بهای لولههای اصلی و نیمهها، هزینه هر هکتار تجهیز به آبیاری قطرهای را بالا میبرد و بخشی از بهرهبرداران را به تعویق سرمایهگذاری ترغیب میکند.
- تولیدکنندگان و توزیعکنندگان: در شرایطی که نرخ خرید مواد با نرخ فروش محصول فاصله معناداری پیدا میکند، تأمین سرمایه در گردش به چالش اصلی واحدهای تولیدورت سفارشی محدود میکنند.
چشماندازبد محصولات خود تنوع میدهند یا تولید را بهصورت سفارشی محدود میکنند.
چشمانداز بازار در ماههای آینده
تجربه تاریخی بازار پلیمر نشان میدهد که قیمتها پس از هر جهش، به سطح قبلی بازنمیگردند، بلکه در کانال جدید خود تثبیت میشوند. تا زمانی که دو متغیر کلیدی — نرخ ارز و مدیریت عرضه خوراک — به ثبات نسبی نرسند، انتظار میرود بازار لوله پلی اتیلن در وضعیت آرام اما پیوسته صعودی باقی بماند. فعالان صنعت از دستگاههای متولی میخواهند با تعریف سازوکار عرضه شفافتر و پایش دقیقتر معاملات بورس کالا، از تشدید نوسانات جلوگیری کنند؛ چرا که گرانی این محصول، در نهایت هزینهای است که طرحهای زیرساختی آب و گاز کشور به آن تن خواهند داد.
